Gabinet podologiczny pracuje na styku skóry uszkodzonej, czasem krwawiącej, i skóry z grzybicą lub brodawkami wirusowymi – dlatego obowiązujący w nim reżim sanitarny jest bliższy małemu zabiegowemu niż typowemu salonowi kosmetycznemu. Podstawą są trzy niezależne od siebie procedury: dezynfekcja powierzchni i fotela między pacjentami, sterylizacja lub dezynfekcja wysokiego poziomu narzędzi wielorazowych oraz bezpieczne postępowanie z odpadem medycznym, do którego zalicza się zeskrobiny z hiperkeratozy, opiłki paznokci zmienionych grzybiczo i zużyte ostrza.
Dlaczego dezynfekcja powierzchni musi być dwuetapowa
Fotel, podnóżek i blat na freza po każdym pacjencie przechodzi mycie mechaniczne usuwające biofilm i pył keratynowy, a dopiero potem dezynfekcję preparatem o spektrum B, F, V – bakterie, grzyby, wirusy. Pomijanie etapu mycia jest błędem, który amatorzy popełniają najczęściej: warstwa pyłu i tłuszczu inaktywuje część substancji aktywnej środka dezynfekującego, bo alkohole i związki czwartorzędowe wiążą się z materią organiczną zamiast z patogenem. Preparaty z linii przeznaczonych do dezynfekcji powierzchni, dostępne w ofercie chefekt.pl, warto wybierać z jasno podanym czasem działania na dermatofity – to właśnie grzyby wywołujące onychomikozę są najtrudniejsze do wyeliminowania i wymagają zwykle dłuższego kontaktu niż standardowe wirusy otoczkowe.
Narzędzia: dezynfekcja wysokiego poziomu kontra sterylizacja
Frezy diamentowe i frezy z węglika wolframu, które nie mają kontaktu z krwią, wystarczy zdezynfekować chemicznie w roztworze o działaniu sporobójczym lub poddać dezynfekcji termicznej. Cążki, dłutka i skalpele używane do usuwania wrastających paznokci czy opracowywania modzeli z mikrourazem skóry muszą przejść pełny cykl sterylizacji w autoklawie klasy B, z kontrolą wskaźnikami chemicznymi i biologicznymi. Rozróżnienie to nie jest formalnością – dermatofity i wirus HPV wywołujący brodawki przenoszą się właśnie przez mikroskopijne nakłucia skóry powstałe podczas zabiegu, a nie przez kontakt powierzchniowy.
Ochrona rąk podologa i pacjenta
- Rękawice nitrylowe, nie latexowe – opiłki paznokci i pył keratynowy szybciej przebijają lateks, a nitryl lepiej znosi kontakt ze środkami na bazie alkoholu
- Zmiana rękawic po każdym pacjencie oraz każdorazowo po kontakcie z krwią, nawet śladową
- Dezynfekcja rąk własnych podologa preparatem na bazie alkoholu przed założeniem i po zdjęciu rękawic – sama rękawica nie zastępuje higieny rąk
- Osłona na freza jednorazowa lub wymienna między pacjentami, bo wnętrze uchwytu freza jest trudne do zdezynfekowania ręcznie
Odciąg pyłu – element sanitarny, o którym się zapomina
Frezarka bez skutecznego odciągu rozprasza w powietrzu drobiny keratyny, które mogą zawierać zarodniki grzybów. To realne ryzyko wziewne dla podologa wykonującego kilkanaście zabiegów dziennie, a jednocześnie źródło zanieczyszczenia mikrobiologicznego całego gabinetu, także blatów i klamek poza strefą fotela. Filtr odciągu wymaga regularnej wymiany zgodnie z instrukcją producenta – zapchany filtr nie tylko traci skuteczność, ale staje się rezerwuarem zarodników.
Sanepid podczas kontroli gabinetu podologicznego najczęściej pyta o rejestr sterylizacji (data, numer wsadu, wynik testu biologicznego) i o procedurę postępowania z odpadem ostrym – warto mieć te dokumenty w jednym, łatwo dostępnym segregatorze.
Najczęściej zadawane pytania
Czy w gabinecie podologicznym wystarczy dezynfekcja narzędzi, czy zawsze potrzebna jest sterylizacja?
Zależy od narzędzia. Elementy niemające kontaktu z krwią i naruszoną skórą, np. frezy nieużywane przy krwawiących zmianach, mogą przejść dezynfekcję wysokiego poziomu. Narzędzia ostre stykające się z krwią – cążki, dłutka, skalpele – wymagają pełnej sterylizacji w autoklawie.
Jak często wymieniać roztwór dezynfekcyjny do narzędzi zanurzanych?
Zgodnie z ulotką preparatu, ale zawsze wcześniej, jeśli roztwór jest mętny, zabarwiony krwią lub minął czas jego aktywności po otwarciu – zwykle 24 godziny dla roztworów wieloużytkowych na bazie aldehydów lub nadtlenków.
Czy pacjent z grzybicą paznokci powinien być obsługiwany innymi narzędziami niż pozostali?
Nie ma obowiązku posiadania odrębnego zestawu, ale narzędzia po takim pacjencie wymagają szczególnie rygorystycznego cyklu dezynfekcji lub sterylizacji, a odpad (opiłki) powinien trafić do zamykanego pojemnika na odpady zakaźne, nie do zwykłego kosza.