W winiarni i browarze czystość ocenia się nie wzrokiem, a smakiem gotowego produktu – niewidoczny biofilm w rurociągu czy nieprawidłowo dobrany środek dezynfekujący mogą po kilku tygodniach objawić się jako obca nuta zapachowa w winie lub piwie, gdy jest już za późno na korektę. Dlatego procedury sanitarne w tych branżach są dużo bardziej rygorystyczne niż w typowej gastronomii, a jeden konkretny środek – chlor – jest tam praktycznie zakazany.
Biofilm w tankach fermentacyjnych i rurociągach
Resztki drożdży, białek i cukrów przyklejone do ścianek tanku czy węża tworzą podłoże, na którym rozwijają się dzikie drożdże (Brettanomyces), bakterie kwasu mlekowego i octowego. Te mikroorganizmy w małych stężeniach są nieszkodliwe zdrowotnie, ale radykalnie zmieniają profil smakowy – Brettanomyces daje nuty „stajni" i „mokrego siana", bakterie octowe psują wino w kierunku octu. Biofilm najczęściej gromadzi się w martwych przestrzeniach: kolankach węży, zaworach, uszczelkach kranów rozlewowych.
Dlaczego chlor jest zakazany w winiarniach i browarach
Chlor w kontakcie z fenolami obecnymi w drewnie (korek, beczki dębowe) i niektórymi związkami z pleśni może wytworzyć 2,4,6-trichloroanizol (TCA) – związek wykrywalny przez ludzki nos w koncentracji rzędu części na bilion, odpowiedzialny za tzw. „korkowy" posmak wina. Nawet ślad chloru użytego do mycia skrzynek czy podłogi w pomieszczeniu z beczkami może skazić całą partię. Z tego powodu profesjonalne winiarnie i browary rzemieślnicze wykluczają środki chlorowe z pomieszczeń magazynowania i rozlewu, zastępując je preparatami na bazie nadtlenku kwasu octowego (PAA) czy jodoforów.
CIP – mycie w obiegu zamkniętym
| Etap | Środek | Cel |
|---|---|---|
| 1. Płukanie wstępne | Woda | Usunięcie grubych resztek organicznych |
| 2. Mycie alkaliczne | NaOH lub preparat alkaliczny | Rozpuszczenie białek, tłuszczów, biofilmu organicznego |
| 3. Płukanie międzyetapowe | Woda | Usunięcie resztek środka alkalicznego |
| 4. Mycie kwasowe | Kwas azotowy/fosforowy | Usunięcie kamienia piwnego/osadu mineralnego |
| 5. Dezynfekcja | PAA lub jodofor | Redukcja mikrobiologiczna przed napełnieniem |
Alternowanie środka alkalicznego i kwasowego jest kluczowe – sam środek alkaliczny usuwa osad organiczny, ale nie radzi sobie z tzw. kamieniem piwnym (osadem szczawianu wapnia i innych minerałów), który z czasem staje się kryjówką dla drobnoustrojów odporną na standardową dezynfekcję.
Dezynfekcja bezpłukowa przed rozlewem
Nadtlenek kwasu octowego (PAA) rozkłada się do wody, kwasu octowego i tlenu, więc nie trzeba go płukać przed napełnieniem tanku produktem – to ogranicza ryzyko ponownego zakażenia mikrobiologicznego, które mogłoby nastąpić przy płukaniu wodą z sieci niekontrolowanej mikrobiologicznie. Czas kontaktu i temperatura mają tu większe znaczenie niż w klasycznej gastronomii, bo błąd ujawni się dopiero w gotowym produkcie, długo po myciu.
Zapach preparatu dezynfekującego pozostały w wężu czy kranie rozlewowym to najczęstsza, niewidzialna przyczyna „chemicznej" nuty w młodym piwie z kranu – dokładne płukanie międzyetapowe i kontrola resztkowego stężenia środka to element, który amatorskie mikrobrowary najczęściej zaniedbują.
Najczęściej zadawane pytania
Czy zwykły płyn dezynfekujący na bazie chloru można stosować w winiarni?
Nie jest to rekomendowane – ryzyko powstania trichloroanizolu (TCA) i skażenia produktu posmakiem „korkowym" jest realne, zwłaszcza w pomieszczeniach z drewnem czy korkiem. Standardem branżowym są preparaty na bazie nadtlenku kwasu octowego lub jodoforów.
Co to jest kamień piwny i czy zwykłe mycie go usuwa?
To osad mineralny (głównie szczawian wapnia) osadzający się na ściankach tanków i rurociągów – standardowe mycie alkaliczne go nie rozpuszcza, potrzebny jest etap mycia kwasowego w cyklu CIP.
Dlaczego dezynfekcja bezpłukowa jest preferowana przed rozlewem?
Bo eliminuje etap płukania wodą, który mógłby ponownie wprowadzić mikroorganizmy z sieci wodociągowej do już zdezynfekowanego układu tuż przed kontaktem z produktem.